به گزارش «ماماگرام» این روزها فشارهای اقتصادی، نوسانات شدید بازار و سایه اخبار ناامیدکننده و جنگ، ذهن جامعه را درگیر یک اضطراب مزمن جمعی کرده است. در چنین شرایطی، خانه دیگر فقط یک فضای فیزیکی نیست؛ بلکه تنها “پناهگاه امن عاطفی” برای اعضای خانواده است.
در روانشناسی خانواده، مادر اغلب به عنوان «تنظیمکننده هیجانی خانه» شناخته میشود. اما در روزهایی که خود مادران نیز تحت سنگینترین فشارهای روانی هستند، چگونه میتوانند هم از سلامت روان خود محافظت کنند و هم این آرامش را به همسر و فرزندان منتقل سازند؟
اصل اول :«مادر به اندازه کافی خوب» باشید، نه مادر بینقص
بسیاری از مادران در شرایط بحرانی دچار احساس گناه میشوند که چرا نمیتوانند همه چیز را در ایدهآلترین حالت نگه دارند یا اضطراب خود را پنهان کنند.
دونالد وینیکات روانکاو و متخصص اطفال میگوید:
کودکان به یک مادر کامل و بینقص نیاز ندارند؛ آنها به یک “مادر به اندازه کافی خوب” نیاز دارند که حضور داشته باشد، احساساتشان را ببیند و پیوند امنی برایشان بسازد.
برای شروع، فشار کامل بودن را از روی دوش خود بردارید. شما انسان هستید و احساس نگرانی، خستگی و ترس در شرایط سخت کاملاً طبیعی است. اولین گام برای مدیریت بحران، پذیرش این احساسات به جای سرکوب آنهاست.
اصل دوم: قانون ماسک اکسیژن: خودتان را در اولویت بازسازی روانی بگذارید
در هواپیما توصیه میشود پیش از کمک به دیگران، ابتدا ماسک اکسیژن خود را بگذارید. در روانشناسی این موضوع با مفهوم ” سرایت هیجانی” توضیح داده میشود؛ مادر مضطرب بدون آنکه کلمهای بگوید، اضطراب را از طریق تن صدا، میمیک چهره و زبان بدن به فرزندان و همسر منتقل میکند.
راهکارهای خودمراقبتی برای مادران
رژیم مصرف اخبار: دنبال کردن ثانیهای اخبار تورم و تنشهای سیاسی تغییری در واقعیت ایجاد نمیکند، اما ترشح هورمون کورتیزول (هورمون استرس) را بالا نگه میدارد. چک کردن اخبار را به ۱۵ دقیقه در روز و منابع موثق(و نه صفحات فیک در شبکه های اجتماعی) محدود کنید و اول صبح و قبل از خواب کانالهای خبری را نبینید.
تمرکز بر دایره نفوذ به جای دایره نگرانی
استیون کاوی نویسنده و نظریهپرداز مدیریت می گوید:
انسانهای موثر انرژی خود را روی “دایره نفوذ” (چیزهایی که میتوانند تغییر دهند) میگذارند، نه روی “دایره نگرانی” (چیزهایی که هیچ کنترلی روی آنها ندارند).
مسائلی چون تورم، جنگ و تصمیمات کلان خارج از کنترل ما هستند؛ اما کیفیت زمان گذرانده شده با فرزندان، مدیریت هزینههای خانه و حفظ آرامش سفره در کنترل ماست.
اصل سوم: ایجاد احساس امنیت در فرزندان؛ بازسازی روتینها
ذهن انسان، به ویژه کودکان، در مواجهه با بینظمی و تغییرات پیشبینیناپذیر احساس خطر و اضطراب میکند. وقتی دنیای بیرون غیرقابل پیشبینی است، خانه باید «پیشبینیپذیر و منظم» بماند.
حفظ روتینهای روزمره: ساعت خواب، زمان شام خانوادگی، روال تکالیف و کارهای روزمره را تا حد امکان دستنخورده نگه دارید. این ثبات رفتاری به کودک پیام ناخودآگاهِ «دنیا همچنان پابرجاست و خطری خانه ما را تهدید نمیکند» میدهد.
فیلتر کردن گفتگوهای بزرگسالانه: تحلیلهای تند سیاسی، نگرانیهای شدید، بیپولی و اخبار حوادث نباید در حضور کودکان بازگو شوند. کودکان توانایی پردازش این اطلاعات را ندارند و آنها را به صورت «احساس ناامنی شدید» ترجمه میکنند.
اصل چهارم: ارتباط و گفتگوی همدلانه در فضای خانه
خانوادهای که در آن احساسات به رسمیت شناخته شوند، بالاترین تابآوری را در بحرانها دارد.
ویرجینیا ستیر، استاد ارتباط و مبدع نظریه ارتباطات خانوادگی در آمریکا می گوید:
ما برای زنده ماندن به در آغوش گرفته شدن نیاز داریم. لمس امن، قویترین پادزهر برای استرس است.
چگونه با فرزندان صحبت کنیم؟
اگر کودکتان متوجه گرانی یا اخبار جنگ شد و از شما سوال پرسید:
انکار نکنید: گفتن اینکه «هیچی نیست، خیالت راحت» باعث میشود کودک احساس کند حرفش درک نشده است
اطمینانبخشی واقعبینانه بدهید و بگویید: بله، جامعه روزهای سختی رو میگذرونه، اما من و بابا حواسمون به همهچیز هست و وظیفه ما مراقبت از خانوادهمونه. تو لازم نیست نگران این موضوع باشی.
اصل پنجم:معنابخشی به رنجها و تقویت تابآوری جمعی
در روانشناسی وجودی (اگزیستانسیال)، توانایی معنا دادن به شرایط سخت، عامل اصلی تابآوردن انسانهاست
ویکتور فرانکل روانپزشک و بنیانگذار معنادرمانی می گوید:
وقتی دیگر قادر به تغییر دادن یک موقعیت نیستیم، با چالشی بزرگتر روبهرو میشویم: اینکه خودمان را تغییر دهیم و در میان رنجها معنایی بیابیم.
در شرایط سخت اقتصادی و اجتماعی، با پررنگ کردن ارزشهای انسانی و معنوی درون خانه (مانند همدلی، سادهزیستی خلاقانه، کار گروهی و حمایت از یکدیگر) میتوانیم به فرزندانمان یاد دهیم که شادی و احساس ارزشمندی وابسته به متغیرهای بیرونی نیست.
قدرت سکوت و صبوری مادران
تلاش برای حفظ آرامش خانواده در میان امواج تورم و بحرانها، یکی از بزرگترین و فداکارانهترین کارهایی است که یک مادر میتواند انجام دهد.
فراموش نکنید
آرامش شما، شرط اول آرامش خانه است
خانه را با آغوش، بازیهای مشترک، کلام محبتآمیز و شوخطبعی گرم نگه دارید
بحرانها میگذرند، اما خاطره امنیتی که شما در این روزها در ذهن فرزندانتان میسازید، تا پایان عمر همراهشان خواهد ماند.
هرکدام از نکات ذکر شده لازم است تا در مقالاتی جداگانه مورد بررسی قرار گیرد از جمله اینکه مادران با چه راهکارهایی می توانند خودمراقبتی بیشتری داشته باشند.یا در مواجهه با استرس همسر خود چگونه باید رفتار کنند؟
شما هم به ما بگویید در این شرایط سخت این روزها چه کارهایی را برای آرامش خانه انجام میدهید تا با تجربیات شما، دیگران هم بتوانند روزهای بهتری را بگذرانند.