نشانه های یائسگی زودرس/درمان چیست؟

تصور کنید زنی ۳۷ ساله هستید که تا چند ماه قبل چرخه قاعدگی منظمی داشته‌اید، اما ناگهان پریودها نامنظم می‌شوند. یک ماه چند روز زودتر پریود می‌شوید و ماه بعد اصلاً خبری از پریودی نیست. هم‌زمان شب‌ها عرق می‌کنید، گاهی احساس گرمای ناگهانی دارید و متوجه می‌شوید تمرکز کردن برایتان سخت‌تر از قبل شده است. ممکن است اولین چیزی که به ذهن‌تان برسد استرس، کم‌خوابی یا تغییرات هورمونی معمول باشد؛ اما اگر این علائم قبل از ۴۰ سالگی اتفاق بیفتند، بررسی احتمال یائسگی زودرس یا نارسایی زودرس تخمدان اهمیت دارد.

یائسگی معمولاً بین ۴۵ تا ۵۵ سالگی اتفاق می‌افتد. اگر عملکرد تخمدان و قاعدگی پیش از ۴۰ سالگی متوقف شود، موضوع می‌تواند به نارسایی زودرس تخمدان یا یائسگی زودرس مربوط باشد. البته این دو اصطلاح کاملاً یکسان نیستند؛ در نارسایی زودرس تخمدان ممکن است تخمک‌گذاری و پریودی به‌صورت گاه‌به‌گاه ادامه داشته باشد و حتی در موارد نادر بارداری اتفاق بیفتد.

اولین نشانه یائسگی زودرس چیست؟

یکی از مهم‌ترین علامت‌ها تغییر در الگوی قاعدگی است. ممکن است پریودها فاصله بیشتری پیدا کنند، چند ماه قطع شوند یا زمان و مقدار خونریزی نسبت به گذشته تغییر کند.

این تغییر به‌تنهایی به معنی یائسگی زودرس نیست؛ زیرا عواملی مانند بارداری، استرس شدید، تغییر وزن، مشکلات تیروئید، بعضی داروها و اختلالات هورمونی نیز می‌توانند باعث نامنظم شدن پریود شوند. به همین دلیل، اگر چرخه قاعدگی بدون دلیل مشخص تغییر کرده است، بهتر است علت آن بررسی شود.

۷ نشانه مهم یائسگی زودرس

۱. نامنظم شدن یا قطع قاعدگی

ممکن است پریودهایی که همیشه منظم بوده‌اند، ناگهان نامنظم شوند. فاصله بین دو پریود افزایش پیدا می‌کند یا گاهی یک یا چند دوره قاعدگی از دست می‌رود.

این علامت معمولاً یکی از نخستین نشانه‌های کاهش عملکرد تخمدان است و اگر در سنین پایین اتفاق بیفتد، نباید بدون بررسی پزشکی نادیده گرفته شود.

۲. گرگرفتگی و تعریق شبانه

احساس ناگهانی گرما، به‌خصوص در صورت، گردن و قسمت بالایی بدن، از علائم شناخته‌شده کاهش استروژن است. بعضی زنان این حالت را چند بار در روز تجربه می‌کنند و بعضی دیگر بیشتر شب‌ها دچار تعریق می‌شوند.

تعریق شبانه می‌تواند خواب را مختل کند و در نتیجه فرد در طول روز احساس خستگی و بی‌حوصلگی داشته باشد.

۳. اختلال خواب

ممکن است فرد بدون اینکه تغییر خاصی در برنامه زندگی خود ایجاد کرده باشد، سخت‌تر به خواب برود یا نیمه‌شب چند بار بیدار شود.

گرگرفتگی و تعریق شبانه یکی از دلایل اختلال خواب در دوران کاهش استروژن است، اما تغییرات هورمونی می‌تواند مستقیماً نیز با مشکلات خواب همراه باشد.

۴. خشکی واژن

کاهش استروژن می‌تواند بافت واژن را خشک‌تر و حساس‌تر کند. در نتیجه ممکن است فرد احساس خشکی، سوزش یا ناراحتی داشته باشد و رابطه جنسی برایش دردناک‌تر شود.

خشکی واژن فقط مخصوص سال‌های پس از یائسگی نیست و در شرایطی که سطح استروژن زودتر از حد معمول کاهش پیدا کند، از جمله نارسایی زودرس تخمدان، نیز ممکن است ایجاد شود.

۵. کاهش میل جنسی

تغییرات هورمونی، خشکی واژن، اختلال خواب و تغییرات خلقی می‌توانند در کاهش میل جنسی نقش داشته باشند.

بنابراین کاهش میل جنسی به‌تنهایی نشانه یائسگی زودرس نیست؛ اما اگر هم‌زمان با نامنظمی قاعدگی و علائم دیگری مانند گرگرفتگی یا خشکی واژن ایجاد شده باشد، بهتر است بررسی شود.

۶. تغییرات خلقی، اضطراب یا احساس افسردگی

کاهش استروژن می‌تواند با تغییرات خلقی همراه باشد. برخی زنان ممکن است احساس اضطراب، تحریک‌پذیری یا خلق پایین را تجربه کنند.

البته این علائم بسیار شایع هستند و دلایل متعددی دارند؛ بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس اضطراب یا افسردگی، یائسگی زودرس را تشخیص داد. اهمیت آنها زمانی بیشتر می‌شود که همراه با تغییرات قاعدگی و سایر علائم کمبود استروژن باشند.

۷. مشکل در تمرکز و حافظه

گاهی فرد متوجه می‌شود بیشتر از گذشته فراموش می‌کند، تمرکز کردن برایش سخت‌تر شده یا احساس می‌کند ذهنش کندتر از قبل کار می‌کند.

مشکلات تمرکز و حافظه از علائمی هستند که در دوران کاهش استروژن و یائسگی دیده می‌شوند؛ البته استرس، کمبود خواب و اضطراب نیز می‌توانند همین علائم را ایجاد کنند.

آیا یائسگی زودرس روی باروری تأثیر می‌گذارد؟

بله. کاهش عملکرد تخمدان می‌تواند تعداد و کیفیت تخمک‌های در دسترس را کاهش دهد و باردار شدن را دشوارتر کند. در نارسایی زودرس تخمدان، عملکرد تخمدان همیشه به‌طور کامل و دائمی متوقف نمی‌شود و ممکن است تخمک‌گذاری به‌صورت گاه‌به‌گاه اتفاق بیفتد؛ بنابراین این وضعیت با یائسگی کامل یکسان نیست.

اگر زنی در سنین پایین دچار نامنظمی قاعدگی شده و هم‌زمان برای بارداری نیز مشکل دارد، مراجعه به متخصص زنان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چه عواملی می‌توانند باعث یائسگی زودرس شوند؟

در بعضی زنان علت مشخصی پیدا نمی‌شود، اما عوامل مختلفی می‌توانند با نارسایی زودرس تخمدان ارتباط داشته باشند.

از جمله این عوامل می‌توان به سابقه خانوادگی، برخی تغییرات ژنتیکی، بیماری‌های خودایمنی، جراحی تخمدان و درمان‌های سرطان مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی اشاره کرد. سیگار کشیدن و مصرف الکل نیز در کاهش عملکرد تخمدان نقش زیادی داند.

بنابراین اگر مادر، خواهر یا یکی از بستگان نزدیک فرد سابقه یائسگی خیلی زودرس داشته باشد، مطرح کردن این موضوع با پزشک می‌تواند در ارزیابی وضعیت مفید باشد.

چگونه یائسگی زودرس تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص فقط بر اساس علائم انجام نمی‌شود. پزشک ابتدا سابقه قاعدگی، علائم، داروها، سابقه جراحی تخمدان، درمان‌های سرطان و سابقه خانوادگی را بررسی می‌کند.

ممکن است آزمایش‌هایی برای بررسی هورمون‌ها، از جمله FSH و استرادیول درخواست شود. بسته به شرایط فرد، آزمایش بارداری، پرولاکتین و بررسی عملکرد تیروئید نیز ممکن است لازم باشد. در برخی افراد، بررسی‌های ژنتیکی یا آزمایش‌های دیگر نیز مطرح می‌شود.

نکته مهم این است که یک آزمایش به‌تنهایی نباید مبنای تشخیص قطعی قرار گیرد و تفسیر نتایج باید با توجه به سن، علائم و وضعیت قاعدگی توسط پزشک انجام شود.

آیا یائسگی زودرس قابل درمان است؟

هدف درمان، بسته به علت و شرایط فرد، کاهش علائم و محافظت از سلامت طولانی‌مدت است. کاهش زودهنگام استروژن می‌تواند خطر مشکلاتی مانند کاهش تراکم استخوان را افزایش دهد و ممکن است بر سلامت قلب و عروق نیز تأثیر بگذارد.

پزشک ممکن است در صورت مناسب بودن شرایط فرد، هورمون‌درمانی را پیشنهاد کند. این درمان می‌تواند به کاهش گرگرفتگی و سایر علائم کمبود استروژن کمک کند و در افراد مبتلا به نارسایی زودرس تخمدان برای محافظت از استخوان‌ها اهمیت داشته باشد. نوع درمان، دوز و مدت آن باید کاملاً شخصی‌سازی شود و برای همه زنان مناسب نیست.

در کنار درمان پزشکی، داشتن فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، خواب کافی، پرهیز از سیگار و الکل و توجه به دریافت مناسب کلسیم و ویتامین D نیز برای سلامت استخوان‌ها اهمیت دارد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر قبل از ۴۰ سالگی پریودها نامنظم یا قطع شده‌اند، به‌خصوص اگر این تغییر با گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، کاهش میل جنسی یا مشکلات باروری همراه باشد، بهتر است به متخصص زنان مراجعه کنید.

اگر سه ماه یا بیشتر پریود نشده‌اید، ابتدا باید علت‌هایی مانند بارداری و سایر اختلالات هورمونی بررسی شوند. حتی اگر قطع پریود برای شما آزاردهنده نباشد، مشخص کردن علت آن اهمیت دارد؛ زیرا کاهش طولانی‌مدت استروژن در سنین پایین می‌تواند پیامدهایی برای استخوان و سلامت قلب داشته باشد.

جمع‌بندی

یائسگی زودرس فقط به معنی قطع شدن پریود نیست. نامنظم شدن قاعدگی، گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب، خشکی واژن، کاهش میل جنسی، تغییرات خلقی و مشکلات تمرکز می‌توانند از نشانه‌های کاهش زودهنگام عملکرد تخمدان باشند.

البته هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی به معنی یائسگی زودرس نیستند. نکته مهم، کنار هم قرار دادن علائم و بررسی علت آنهاست. اگر تغییرات قاعدگی پیش از ۴۰ سالگی اتفاق افتاده است، بهتر است به جای صبر کردن برای برطرف شدن خودبه‌خودی علائم، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.

شما یا اطرافیانتان تجربه نامنظم شدن پریود در سنین پایین را داشته‌اید؟ اولین علامتی که متوجه آن شدید چه بود؟ تجربه‌تان را با ما در میان بگذارید.