«مامان، چرا گریه میکنی؟» شاید برای خیلی از والدین جملهای آشنا باشد. گاهی یک خبر ناراحتکننده، خستگی، فشارهای زندگی یا حتی یک اتفاق ساده باعث میشود اشکهایمان جلوی فرزندمان سرازیر شود. در چنین لحظهای ممکن است سریع خودمان را جمع کنیم و بگوییم: «چیزی نیست، برو بازی کن»!
فهرست مطالب
- آیا گریه کردن جلوی کودک اشکال دارد؟
- چه زمانی گریه کردن جلوی کودک میتواند مشکلساز شود؟
- اگر کودک با دیدن گریه شما ترسید، چه کنیم؟
- اگر به خاطر خود کودک گریه میکنیم چه؟
- چه زمانی بهتر است از متخصص کمک بگیریم؟
اما آیا واقعاً گریه کردن جلوی کودک کار اشتباهی است؟ آیا کودک با دیدن اشکهای والدش احساس ناامنی میکند؟
پاسخ کوتاه این است: نه، لازم نیست والدین همیشه احساسات خود را از کودک پنهان کنند. کودکان از طریق مشاهده والدین، درباره احساسات و نحوه برخورد با آنها یاد میگیرند. منابع روانشناسی نیز بر اهمیت صحبت کردن درباره احساسات و الگوسازی والدین برای تنظیم هیجان تأکید میکنند.
اما بین «نشان دادن احساسات» و «قرار دادن کودک در نقش مراقب والد» تفاوت مهمی وجود دارد.
آیا گریه کردن جلوی کودک اشکال دارد؟
گریه یکی از واکنشهای طبیعی انسان به غم، فشار، درد، خستگی یا حتی شادی شدید است. بنابراین اگر کودک گاهی ببیند مادر یا پدرش گریه میکند، لزوماً اتفاق بدی نیفتاده است.
اتفاقاً پنهان کردن دائمی احساسات میتواند این پیام را به کودک منتقل کند که احساساتی مثل غم و ناراحتی نباید دیده یا بیان شوند.
کودک باید بهتدریج یاد بگیرد که همه انسانها احساسات مختلفی دارند؛ ممکن است گاهی خوشحال، عصبانی، ناامید یا ناراحت باشیم و این احساسات بخشی از زندگی هستند.
انجمن روانشناسی آمریکا نیز تأکید میکند که کودکان برای یادگیری شناخت و تنظیم احساسات، به کمک و الگویی از سوی والدین نیاز دارند.
پس اگر یک روز فرزندتان شما را در حال گریه دید، لازم نیست با اضطراب اشکهایتان را پاک کنید و وانمود کنید هیچ اتفاقی نیفتاده است.
کودک باید بداند چرا گریه میکنیم
نکته مهم، توضیح دادن متناسب با سن کودک است. برای مثال اگر کودک سه یا چهار ساله است، میتوانید بگویید:
«امروز یک اتفاق ناراحتکننده افتاد و من کمی غمگین شدم. گریه کردن کمک میکنه احساساتم رو بیرون بریزم. نگران نباش، من مراقب خودم هستم».
برای کودک بزرگتر میتوان توضیح کاملتری داد: «امروز خبر ناراحتکنندهای شنیدم و تحت تأثیر قرار گرفتم. الان ناراحتم، اما دارم سعی میکنم حالم بهتر بشه.»
این جملات یک پیام مهم دارند: احساس ناراحتی طبیعی است، اما احساس ناراحتی به معنی از دست رفتن امنیت نیست.
چه زمانی گریه کردن جلوی کودک میتواند مشکلساز شود؟
خود گریه معمولاً مسئله اصلی نیست؛ چیزی که اهمیت دارد شدت، تکرار و شرایطی است که کودک در آن قرار میگیرد. اگر والد بهطور مداوم و شدید جلوی کودک فرو میریزد، نمیتواند خودش را آرام کند یا کودک احساس کند مسئول بهتر کردن حال پدر یا مادر است، شرایط متفاوت میشود. برای مثال، گفتن جملههایی مانند:
- دیگه نمیدونم چیکار کنم.
- تو تنها کسی هستی که منو داری.
- اگه تو نباشی من نمیتونم ادامه بدم.
میتواند برای کودک بار عاطفی سنگینی ایجاد کند. کودک نباید احساس کند وظیفه دارد والد را نجات دهد، آرام کند یا مشکلات بزرگسالان را حل کند. بهخصوص در سنین پایین، کودک ممکن است هنوز نتواند بین احساس والد و مسئولیت خودش مرز روشنی ایجاد کند.
اگر کودک با دیدن گریه شما ترسید، چه کنیم؟
بعضی کودکان وقتی برای اولین بار گریه والد را میبینند، سریع میپرسند: «مامان، اتفاق بدی افتاده؟»
اولین کار، ایجاد احساس امنیت است. میتوانید کودک را در آغوش بگیرید و بگویید:
- من الان ناراحتم، ولی تو امنی و من کنارتم.
- گریه کردن من به این معنی نیست که اتفاق بدی برای تو افتاده.
اگر دلیل ناراحتی مربوط به موضوعی است که کودک را نیز تحت تأثیر قرار میدهد، بهتر است به اندازه سن و درک او توضیح بدهید؛ نه اینکه تمام جزئیات ترسناک یا بزرگسالانه را برایش تعریف کنید.
آکادمی اطفال آمریکا نیز درباره صحبت با کودکان در شرایط بحرانی توصیه میکند اطلاعات متناسب با سن کودک و به شکلی ارائه شود که توانایی او برای درک و مدیریت شرایط در نظر گرفته شود.
جلوی کودک گریه کنیم یا برویم یک جای دیگر؟
هر دو میتواند درست باشد. اگر یک بار به دلیل یک اتفاق ناراحتکننده اشکتان درآمد، لازم نیست فوراً کودک را ترک کنید و خودتان را پنهان کنید. اما اگر احساس میکنید گریهتان آنقدر شدید شده که نمیتوانید با کودک ارتباط آرامی داشته باشید، بهتر است ابتدا خودتان را تنظیم کنید.
این رفتار حتی میتواند یک مهارت مهم را به کودک آموزش دهد: وقتی احساسات شدید میشوند، میتوانیم برای آرام شدن مکث کنیم.
اگر به خاطر خود کودک گریه میکنیم چه؟
گاهی والد از رفتار کودک، بیماری او، مشکلات مدرسه یا یک اتفاق مربوط به فرزندش ناراحت میشود. در این شرایط بهتر است مراقب باشیم کودک احساس نکند «من باعث ناراحتی مامان یا بابا هستم». مثلاً به جای:«ببین با کاری که کردی چقدر منو ناراحت کردی».
میتوان گفت: «من از اتفاقی که افتاد ناراحتم و دوست دارم با هم دربارهاش صحبت کنیم».
این تفاوت کوچک، احساس گناه کودک را کاهش میدهد و در عین حال به او اجازه میدهد پیامد رفتار خود را بفهمد.
آیا گریه کردن میتواند به کودک درس خوبی بدهد؟
بله، اگر همراه با توضیح و تنظیم هیجان باشد. کودک با دیدن والد یاد میگیرد که:
- ناراحت بودن طبیعی است.
- گریه کردن نشانه ضعف نیست.
- لازم نیست احساسات خود را همیشه پنهان کنیم.
- بعد از یک احساس شدید، میتوان برای آرام شدن کاری انجام داد.
- کمک گرفتن از دیگران اشکالی ندارد.
- احساسات دیگران را باید با همدلی دید.
در واقع، والد لازم نیست برای کودک «همیشه قوی و بدون احساس» باشد. چیزی که کودک بیشتر از آن نیاز دارد، دیدن یک بزرگسال قابلاعتماد و قابلپیشبینی است که حتی هنگام ناراحتی بتواند دوباره به تعادل و زندگی برگردد.
چه زمانی بهتر است از متخصص کمک بگیریم؟
اگر گریه، غم یا اضطراب والد بسیار شدید و مداوم شده، خواب و زندگی روزمره را مختل کرده یا باعث شده والد نتواند نیازهای عاطفی و روزمره کودک را پاسخ دهد، بهتر است از روانشناس یا روانپزشک کمک بگیرد.
همچنین اگر کودک بعد از مشاهده مکرر ناراحتی والد دچار ترس شدید، اضطراب، مشکلات خواب، چسبیدن غیرمعمول به والد، افت عملکرد مدرسه یا تغییرات رفتاری قابل توجه شده است، مشورت با متخصص کودک میتواند مفید باشد.
هدف کمک گرفتن این نیست که احساسات والد حذف شوند؛ هدف این است که والد و کودک ابزارهای سالمتری برای مدیریت آنها پیدا کنند. رویکردهای جدید در سلامت روان کودک نیز بر تقویت مهارتهای عاطفی و تابآوری، نه فقط واکنش به بحران، تأکید دارند.
جمعبندی
گریه کردن بخشی طبیعی از تجربه انسانی است و کودک لازم نیست والد خود را همیشه شاد، بیدغدغه و بدون احساس ببیند. حتی دیدن احساسات والد میتواند فرصتی باشد تا کودک درباره نامگذاری احساسات، پذیرش ناراحتی و راههای سالم آرام شدن یاد بگیرد.
آنچه اهمیت دارد این است که کودک احساس نکند مسئول حال خوب والد است یا باید مشکلات بزرگسالان را حل کند.
گاهی کافی است بعد از پاک کردن اشکها، کنار فرزندمان بنشینیم و بگوییم؛ «من ناراحت شدم و گریه کردم، اما حالم بهتر میشود. تو لازم نیست نگران من باشی؛ من مراقب خودم هستم و تو هم امن هستی».
شاید همین جمله ساده یکی از مهمترین درسهای عاطفی باشد که میتوانیم به فرزندمان بدهیم.
اگر فرزندتان شما را در حال گریه ببیند، معمولاً چه واکنشی نشان میدهد؟ آیا سعی میکند شما را آرام کند یا ترجیح میدهد از شما فاصله بگیرد؟