پژوهشهای تازه در دنیای زیستفناوری، نگاه دانشمندان به پیری و باروری زنان را وارد مرحلهای تازه کرده است. بر اساس گزارشی از روزنامه واشنگتنپست، یک استارتاپ نوآور آمریکایی به این نتیجه رسیده که تخمدانها نهتنها نقش کلیدی در باروری دارند، بلکه ممکن است سرنخهای مهمی درباره روند کلی پیری بدن زنان در خود پنهان کرده باشند؛ کشفی که میتواند هم درمانهای ناباروری و هم سلامت زنان را متحول کند.
این استارتاپ با نام Gameto توسط دینا رادنکوویچ، پژوهشگر حوزه زیستفناوری، تأسیس شده است. رادنکوویچ و تیمش در حال توسعه روشی نوین برای لقاح آزمایشگاهی (IVF) هستند که میتواند فشار جسمی و روانی این درمان را بهطور چشمگیری کاهش دهد. درمان جدید که Fertilo نام دارد، رویکردی متفاوت از IVF سنتی ارائه میدهد؛ رویکردی که وابستگی به تزریقهای مکرر هورمونی را کمتر میکند.
در روشهای رایج IVF، زنان برای تحریک تخمدانها مجبور به دریافت دوزهای بالای هورمون هستند تا چندین تخمک همزمان بالغ شود. این فرایند نهتنها زمانبر و پرهزینه است، بلکه میتواند عوارض جسمی و فشار روانی قابلتوجهی نیز به همراه داشته باشد. اما در روش Fertilo، تخمکها به کمک سلولهای تخمدانی رشدیافته در آزمایشگاه، خارج از بدن بالغ میشوند. به بیان سادهتر، بخشی از کاری که قبلاً بدن زن مجبور بود با کمک داروهای سنگین انجام دهد، اکنون در محیط آزمایشگاهی صورت میگیرد.
آنچه این فناوری را بیش از پیش چشمگیر میکند، ریشه علمی آن است. این روش بر پایه پژوهشهای برنده جایزه نوبل در حوزه سلولهای بنیادی توسعه یافته و اگر موفق به دریافت تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) شود، میتواند به نخستین درمان IVF در ایالات متحده تبدیل شود که مستقیماً از این دستاوردهای بنیادین علمی بهره میبرد.
اما هدف Gameto تنها سادهتر کردن درمان ناباروری نیست. دینا رادنکوویچ معتقد است تخمدانها چیزی فراتر از یک عضو تولیدمثل هستند. از نگاه او، پیری تخمدانها میتواند نقشی اساسی در پیری کلی بدن زنان ایفا کند. به همین دلیل، مقابله با روند فرسایش عملکرد تخمدانها شاید کلیدی برای حفظ سلامت زنان در دهههای مختلف زندگی باشد؛ از دوران باروری گرفته تا یائسگی و سالهای پس از آن.
دانشمندان مدتهاست میدانند که با افزایش سن، کیفیت و تعداد تخمکها کاهش مییابد، اما پژوهشهای جدید نشان میدهد که تخمدانها ممکن است سیگنالهایی زیستی تولید کنند که بر سایر بخشهای بدن نیز اثر بگذارد. اگر این فرضیه درست باشد، درمان پیری تخمدانها میتواند فراتر از افزایش شانس بارداری عمل کند و حتی بر سلامت استخوانها، سیستم قلبیعروقی و تعادل هورمونی زنان تأثیر بگذارد.
این دیدگاه تازه، دریچهای نو به پزشکی زنان میگشاید؛ پزشکیای که بهجای تمرکز صرف بر درمان بیماریها، به دنبال افزایش کیفیت زندگی و پیشگیری از مشکلات مرتبط با افزایش سن است. البته این مسیر هنوز در ابتدای راه قرار دارد و پرسشهای علمی و اخلاقی زیادی پیش روی آن است؛ از ایمنی بلندمدت این روشها گرفته تا هزینه و دسترسی عادلانه به چنین فناوریهایی.
با این حال، بسیاری از متخصصان معتقدند اگر این تحقیقات به نتیجه برسد، میتواند نقطه عطفی در تاریخ درمان ناباروری و سلامت زنان باشد. روشی که نهتنها مسیر مادر شدن را برای بسیاری از زنان هموارتر میکند، بلکه شاید در آینده به آنها کمک کند سالمتر و با کیفیت زندگی بالاتری پیر شوند.
در دنیایی که جمعیت در حال پیر شدن هستند و سن فرزندآوری بهطور فزایندهای افزایش مییابد، چنین نوآوریهایی میتوانند نقشی تعیینکننده در شکل دادن به آینده پزشکی و جامعه ایفا کنند. شاید پاسخ یکی از بزرگترین پرسشهای زیستشناسی انسان یعنی «چگونه پیر میشویم» از جایی غیرمنتظره آغاز شود: تخمدانها.