دندان درآوردن نوزاد از چه زمانی شروع می‌شود و چطور دردش را کم کنیم؟

فرض کنید چند روزی است نوزادتان بی‌قرارتر از همیشه شده است. بیشتر از قبل آب دهانش راه می‌افتد، انگشت‌هایش را مرتب داخل دهان می‌برد و هر اسباب‌بازی یا وسیله‌ای را که به دستش می‌رسد، گاز می‌گیرد. شب‌ها هم بیشتر از قبل از خواب بیدار می‌شود و آرام کردنش سخت‌تر شده است.

ممکن است اولین چیزی که به ذهن شما برسد این باشد که «دندان‌هایش دارد درمی‌آید؟»

در بسیاری از موارد پاسخ مثبت است. دندان درآوردن بخشی طبیعی از رشد نوزاد است و معمولاً اولین دندان‌ها در نیمه اول سال اول زندگی ظاهر می‌شوند. با این حال، زمان شروع دندان درآوردن در همه کودکان یکسان نیست. بعضی نوزادان ممکن است پیش از چهارماهگی علائم داشته باشند و برخی دیگر حتی بعد از ۱۲ ماهگی اولین دندان خود را نشان دهند. بیشتر نوزادان حدود ۶ ماهگی وارد مرحله رویش دندان می‌شوند.

نکته مهم این است که همه بی‌قراری‌های نوزاد را نباید به دندان درآوردن نسبت داد. دندان درآوردن معمولاً ناراحتی خفیفی ایجاد می‌کند و علائمی مانند تب واقعی، اسهال یا بی‌حالی شدید معمولاً ناشی از رویش دندان نیستند و باید علت دیگری برای آنها بررسی شود.

در ادامه می‌بینیم دندان درآوردن از چه زمانی شروع می‌شود، چه نشانه‌هایی دارد و چگونه می‌توان ناراحتی نوزاد را بدون استفاده از روش‌های خطرناک کاهش داد.

دندان درآوردن نوزاد از چه زمانی شروع می‌شود؟

اولین دندان‌های شیری معمولاً بین ۴ تا ۷ ماهگی ظاهر می‌شوند، هرچند محدوده طبیعی گسترده‌تر است و ممکن است اولین دندان تا حدود ۱۲ ماهگی هم ظاهر نشود. آکادمی اطفال آمریکا نیز اعلام می‌کند که بسیاری از نوزادان اولین دندان خود را در حدود ۶ تا ۱۰ ماهگی در می‌آورند.

معمولاً اولین دندان‌هایی که ظاهر می‌شوند، دو دندان جلویی فک پایین هستند. پس از آنها دندان‌های جلویی فک بالا، دندان‌های کناری، آسیاب‌های اول، دندان‌های نیش و در نهایت آسیاب‌های دوم رشد می‌کنند.

تا حدود سه‌سالگی، بیشتر کودکان مجموعه ۲۰ دندان شیری خود را خواهند داشت. البته سرعت و ترتیب رویش دندان‌ها می‌تواند تا حدی بین کودکان متفاوت باشد. بنابراین اگر نوزاد شما در ۶ ماهگی هنوز دندانی ندارد، لزوماً جای نگرانی نیست. زمان رویش دندان تا حدی به ویژگی‌های فردی و خانوادگی کودک وابسته است.

نشانه‌های دندان درآوردن نوزاد چیست؟

دندان درآوردن در بعضی نوزادان تقریباً بدون علامت اتفاق می‌افتد، اما بعضی کودکان در روزهای قبل و هنگام بیرون آمدن دندان، علائم مشخصی دارند.

۱. افزایش آب دهان

یکی از شایع‌ترین نشانه‌های همراه با دندان درآوردن، افزایش آب دهان است. ممکن است لباس نوزاد بیشتر از قبل خیس شود یا آب دهان اطراف دهان و چانه جمع شود. تماس مداوم آب دهان با پوست نیز می‌تواند باعث ایجاد قرمزی یا جوش‌های ریز اطراف دهان شود.

برای جلوگیری از تحریک پوست، می‌توانید آب دهان را با یک پارچه نرم و تمیز به آرامی پاک کنید و در صورت نیاز، با توصیه پزشک از یک محافظ پوستی مناسب استفاده کنید.

۲. تمایل شدید به جویدن

نوزادی که در حال دندان درآوردن است، ممکن است تقریباً هر چیزی را به دهان ببرد و گاز بگیرد. جویدن می‌تواند فشار ملایمی روی لثه وارد کند و برای بعضی نوزادان آرام‌کننده باشد. به همین دلیل بهتر است وسیله‌ای ایمن و مخصوص دندان درآوردن در اختیار کودک قرار دهید.

البته باید مراقب باشید وسیله‌ای که در اختیار کودک قرار می‌دهید، قطعات جداشدنی یا بخش‌هایی که امکان شکستن و بلعیدن دارند نداشته باشد.

۳. قرمز و متورم شدن لثه

گاهی درست در محلی که قرار است دندان بیرون بیاید، لثه کمی متورم، حساس یا قرمز می‌شود. ممکن است وقتی با دست تمیز لثه را لمس می‌کنید، متوجه برجستگی یا حساسیت آن شوید. این حالت معمولاً موقتی است و با بیرون آمدن دندان بهتر می‌شود.

۴. بی‌قراری بیشتر از معمول

بعضی نوزادان هنگام دندان درآوردن کمی بداخلاق‌تر و حساس‌تر می‌شوند. ممکن است کودک بیشتر بغل بخواهد، زودتر گریه کند یا آرام کردنش سخت‌تر شود. با این حال، اگر گریه شدید و غیرمعمول باشد یا کودک به شکل واضح بیمار به نظر برسد، نباید همه چیز را به دندان درآوردن نسبت داد.

۵. بدخوابی

ناراحتی لثه ممکن است باعث شود نوزاد در زمان خواب راحت نباشد یا شب‌ها بیشتر بیدار شود. اگر کودک در طول روز نیز بی‌قرار است و همزمان آب دهانش زیاد شده و تمایل زیادی به جویدن دارد، احتمال ارتباط این علائم با رویش دندان بیشتر است.

آیا دندان درآوردن باعث تب می‌شود؟

این یکی از رایج‌ترین باورهای والدین است، اما باید بین افزایش جزئی دمای بدن و تب واقعی تفاوت قائل شد. بر اساس منابع آکادمی اطفال آمریکا و NHS، دندان درآوردن ممکن است با افزایش خفیف دمای بدن همراه باشد، اما تب واقعی، به‌خصوص دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، نباید به‌طور خودکار به دندان درآوردن نسبت داده شود.

اگر نوزاد تب دارد، بی‌حال است، کمتر شیر می‌خورد یا علائم دیگری مانند استفراغ و اسهال دارد، بهتر است علت بیماری توسط پزشک بررسی شود.

آیا دندان درآوردن باعث اسهال می‌شود؟

خیر، شواهد علمی قابل اتکایی وجود ندارد که نشان دهد خود دندان درآوردن باعث اسهال می‌شود.

از آنجا که نوزاد در این دوره تمایل بیشتری به گذاشتن اشیا در دهان دارد، ممکن است باکتری‌ها و ویروس‌های بیشتری وارد دهان او شوند و در نتیجه احتمال عفونت افزایش پیدا کند. بنابراین اگر کودک همزمان با علائم دندان درآوردن دچار اسهال، تب یا علائم بیماری شده است، بهتر است تصور نکنیم همه این علائم مربوط به دندان است.

چطور درد دندان درآوردن نوزاد را کم کنیم؟

خوشبختانه برای کاهش ناراحتی دندان درآوردن، روش‌های ساده و کم‌خطر زیادی وجود دارد.

۱. لثه نوزاد را با انگشت تمیز ماساژ دهید.

یکی از ساده‌ترین روش‌ها، ماساژ آرام لثه است. ابتدا دست‌های خود را کاملاً بشویید. سپس با نوک انگشت تمیز، محل متورم یا حساس لثه را به آرامی ماساژ دهید.

فشار ملایم می‌تواند برای بعضی نوزادان آرام‌کننده باشد و نیاز آنها به جویدن را نیز کاهش دهد. آکادمی اطفال آمریکا و FDA هر دو ماساژ لثه با انگشت تمیز را به عنوان یکی از روش‌های ساده برای کاهش ناراحتی پیشنهاد کرده‌اند.

۲. از دندان‌گیر مناسب استفاده کنید.

دندان‌گیر می‌تواند به نوزاد اجازه دهد چیزی را به شکل ایمن بجود و فشار ملایمی روی لثه وارد کند. بهتر است دندان‌گیری انتخاب کنید که از جنس محکم و مناسب نوزاد باشد و قطعات کوچک یا مواد مایع داخل آن نداشته باشد.

دندان‌گیر را می‌توان برای خنک شدن در یخچال قرار داد، اما نباید آن را به شکلی منجمد کرد که کاملاً سفت و یخی شود؛ زیرا جسم بسیار سخت یا یخ‌زده ممکن است به لثه کودک آسیب بزند.

۳. از یک پارچه تمیز و خنک استفاده کنید.

یک پارچه تمیز و نرم را کمی مرطوب و خنک کنید و در اختیار نوزاد قرار دهید تا تحت نظارت شما آن را بجود. سرمای ملایم می‌تواند به کاهش ناراحتی لثه کمک کند.

نکته مهم این است که پارچه نباید به قطعات کوچک تبدیل شود و کودک نیز هنگام استفاده باید تحت نظارت باشد.

۴. نوزاد را بیشتر آرام کنید.

گاهی چیزی که نوزاد در زمان دندان درآوردن بیش از هر چیز نیاز دارد، تماس و آرامش است.

بغل کردن، نوازش، بازی آرام و صحبت کردن با کودک می‌تواند حواس او را از ناراحتی لثه پرت کند. NHS نیز آرام کردن و سرگرم کردن نوزاد را یکی از روش‌های کمک‌کننده در این دوره معرفی می‌کند.

۵. اگر کودک غذای کمکی می‌خورد، غذاهای مناسب سن را در نظر بگیرید.

اگر کودک حداقل ۶ ماه دارد و غذای کمکی را شروع کرده است، برخی خوراکی‌های مناسب و نرم می‌توانند هنگام جویدن برای او آرام‌کننده باشند.

با این حال، باید خطر خفگی را جدی گرفت و کودک هنگام خوردن همیشه تحت نظارت باشد. غذاهای سفت و گرد یا قطعاتی که ممکن است در گلوی کودک گیر کنند، نباید در اختیار او قرار گیرند.

آیا برای دندان‌درد نوزاد می‌توان دارو داد؟

در بیشتر موارد، ناراحتی دندان درآوردن خفیف است و به دارو نیاز ندارد. اگر نوزاد واقعاً ناراحت است، درباره استفاده از مسکن مناسب مانند استامینوفن با پزشک یا داروساز مشورت کنید. مقدار دارو برای کودکان باید بر اساس سن و به‌خصوص وزن کودک تعیین شود و نباید بدون اطلاع از دوز مناسب، دارو را به صورت خودسرانه به نوزاد داد. آکادمی اطفال آمریکا نیز توصیه می‌کند در صورت نیاز به مسکن، درباره مقدار مناسب با پزشک کودک مشورت شود.

ایبوپروفن نیز در بعضی کودکان قابل استفاده است، اما محدودیت سنی و شرایط پزشکی اهمیت دارد و بهتر است پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت شود.

چه چیزهایی را نباید برای دندان‌درد نوزاد استفاده کنیم؟

بعضی روش‌هایی که در میان والدین رایج هستند، ممکن است خطرناک باشند.

ژل‌های بی‌حس‌کننده لثه

استفاده از ژل‌های حاوی بنزوکائین یا لیدوکائین برای دندان درآوردن نوزاد توصیه نمی‌شود. تحقیقات هشدار داده است که بنزوکائین می‌تواند باعث یک عارضه جدی به نام متهموگلوبینمی شود که توانایی خون برای حمل اکسیژن را کاهش می‌دهد. لیدوکائین موضعی نیز در صورت بلع یا مصرف نادرست می‌تواند عوارض شدیدی ایجاد کند. به همین دلیل، برای بی‌حس کردن لثه نوزاد نباید خودسرانه از ژل‌های بی‌حس‌کننده استفاده کرد.

گردنبندهای کهربایی دندان‌درآوردن

گردنبندهای کهربایی، چوبی یا مهره‌ای که با هدف کاهش درد دندان درآوردن به گردن کودک بسته می‌شوند، اثربخشی اثبات‌شده‌ای ندارند و می‌توانند خطر خفگی ایجاد کنند. FDA و آکادمی اطفال آمریکا درباره این محصولات هشدار داده‌اند.

قرص‌ها و محصولات هومیوپاتی دندان‌درآوردن

محصولات هومیوپاتی برای دندان‌درآوردن نیز گزینه مناسبی برای خوددرمانی نوزاد نیستند. بعضی محصولات مشابه در گذشته با مواد بالقوه خطرناک یا عوارض جدی مرتبط بوده‌اند.

یک برنامه ساده برای آرام کردن نوزاد هنگام دندان درآوردن

اگر نوزاد شما این روزها بی‌قرار است، می‌توانید این ترتیب ساده را امتحان کنید:

مرحله اول: دست‌های خود را بشویید و لثه نوزاد را با انگشت تمیز به آرامی ماساژ دهید.

مرحله دوم: یک دندان‌گیر محکم و مناسب سن کودک را در یخچال خنک کنید و تحت نظارت در اختیار او قرار دهید.

مرحله سوم: اگر نوزاد هنوز بی‌قرار است، با بغل کردن، نوازش یا بازی آرام حواس او را پرت کنید.

مرحله چهارم: اگر ناراحتی کودک شدید است و روش‌های ساده جواب نمی‌دهد، قبل از دادن دارو با پزشک یا داروساز درباره مسکن مناسب و دوز آن مشورت کنید.

مرحله پنجم: اگر علائمی مانند تب واقعی، اسهال، بی‌حالی یا کاهش قابل توجه شیر خوردن وجود دارد، آنها را صرفاً به دندان درآوردن نسبت ندهید.

چه زمانی برای دندان درآوردن نوزاد به پزشک مراجعه کنیم؟

دندان درآوردن یک فرایند طبیعی است و معمولاً به مراجعه پزشکی نیاز ندارد. با این حال، بعضی علائم نباید به دندان درآوردن نسبت داده شوند.

اگر نوزاد تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر دارد، به‌خصوص اگر همراه با بی‌حالی یا علائم دیگری باشد، بهتر است با پزشک تماس بگیرید. همچنین اسهال، استفراغ، کاهش واضح شیر خوردن، بی‌حالی، گریه شدید و غیرقابل آرام کردن یا هر علامتی که حال عمومی کودک را به شکل محسوسی تغییر داده است، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

اگر لثه به شدت متورم شده، خونریزی غیرعادی دارد یا در دهان کودک زخم یا ضایعه‌ای مشاهده می‌کنید که با رویش دندان معمولی مطابقت ندارد، بهتر است کودک توسط پزشک یا دندانپزشک معاینه شود.

همچنین توصیه می‌شود نخستین مراجعه کودک به دندانپزشک حداکثر تا یک‌سالگی یا ظرف شش ماه پس از رویش اولین دندان انجام شود؛ هرکدام زودتر اتفاق بیفتد.

مراقبت از دندان نوزاد را از چه زمانی شروع کنیم؟

مراقبت از دندان‌ها نباید تا زمانی که همه دندان‌های شیری بیرون بیایند به تعویق بیفتد. به محض اینکه اولین دندان شیری ظاهر شد، مراقبت از آن اهمیت پیدا می‌کند. آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند والدین درباره استفاده مناسب از خمیردندان فلورایددار و مقدار آن با دندانپزشک یا پزشک کودک مشورت کنند.همچنین بهتر است از همان ابتدا کودک را به مراقبت منظم از دندان‌ها عادت دهید. دندان‌های شیری موقتی هستند، اما نقش مهمی در جویدن، صحبت کردن و حفظ فضای لازم برای دندان‌های دائمی دارند.

جمع بندی
دندان درآوردن یکی از مراحل طبیعی رشد نوزاد است و بیشتر کودکان اولین دندان خود را در حدود ۶ ماهگی درمی‌آورند، هرچند شروع این فرایند می‌تواند از کودکی به کودک دیگر متفاوت باشد. اولین دندان‌ها معمولاً دندان‌های جلویی فک پایین هستند و تا حدود سه‌سالگی بیشتر کودکان ۲۰ دندان شیری خود را خواهند داشت.افزایش آب دهان، تمایل بیشتر به جویدن، حساس و متورم شدن لثه و کمی بی‌قراری می‌توانند با دندان درآوردن همراه باشند.
برای کاهش ناراحتی، ماساژ آرام لثه با انگشت تمیز، استفاده از دندان‌گیر مناسب و خنک و آرام کردن کودک معمولاً گزینه‌های ساده و کم‌خطر هستند.در مقابل، نباید برای کاهش درد نوزاد از گردنبندهای کهربایی، دندان‌گیرهای بسیار سخت یا یخ‌زده و ژل‌های بی‌حس‌کننده حاوی موادی مانند بنزوکائین یا لیدوکائین به صورت خودسرانه استفاده کرد. این محصولات می‌توانند خطرات جدی برای کودک ایجاد کنند.مهم‌تر از همه اینکه تب واقعی، اسهال، استفراغ یا بی‌حالی شدید را نباید صرفاً به دندان درآوردن نسبت داد. در چنین شرایطی، علت دیگری باید توسط پزشک بررسی شود.
حالا نوبت شماست: نوزاد شما هنگام دندان درآوردن بیشتر چه رفتاری داشت؛ بی‌قراری، آبریزش دهان، بیدار شدن‌های شبانه یا جویدن همه چیز؟ تجربه‌تان را برای والدین دیگر بنویسید.