اشتباهات رایج تغذیه‌ای نوزادان که باید بدانید

تغذیه نوزاد در ماه‌های نخست زندگی، به‌ویژه در ماه اول تولد، یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر رشد جسمی، تکامل سیستم ایمنی و سلامت گوارشی کودک است. بسیاری از والدین با نیت مراقبت بهتر، ناخواسته دچار اشتباهات تغذیه‌ای می‌شوند که می‌تواند پیامدهایی مانند بی‌قراری، مشکلات گوارشی، وزن‌گیری نامناسب یا حتی اختلال در شیردهی داشته باشد. شناخت این اشتباهات و اصلاح آن‌ها نقش مهمی در ایجاد یک الگوی صحیح تغذیه نوزاد دارد چراکه الگوی اصلی تغذیه ای نوزاد از همان ابتدا شکل می گیرد.

در این مقاله به اشتباهات رایج تغذیه‌ای نوزادان با تمرکز بر تغذیه نوزاد با شیر مادر یا شیر خشک و همچنین برنامه تغذیه نوزاد در ماه اول می‌پردازیم.

تشخیص نادرست نشانه‌ های گرسنگی نوزاد

یکی از شایع‌ترین اشتباهات تغذیه‌ای نوزادان، تکیه صرف بر گریه به‌عنوان علامت گرسنگی است. در حالی که گریه معمولاً نشانه دیرهنگام گرسنگی محسوب می‌شود. نوزاد پیش از گریه، علائم واضح‌تری مانند باز و بسته کردن دهان، مکیدن انگشتان، حرکت دادن سر به طرفین و جست‌وجوی پستان یا شیشه شیر از خود نشان می‌دهد.

نادیده گرفتن این نشانه‌ها باعث می‌شود نوزاد در وضعیت استرس قرار گیرد و در نتیجه مکیدن مؤثر کاهش یابد. این موضوع به‌ویژه در ماه اول تولد می‌تواند موجب اختلال در الگوی تغذیه، خواب ناآرام و حتی کاهش دریافت کالری مورد نیاز شود. توجه به علائم اولیه گرسنگی به والدین کمک می‌کند تا تغذیه را در زمان مناسب آغاز کنند و تجربه‌ای آرام‌تر برای نوزاد رقم بزنند.

اشتباهات رایج در تغذیه نوزاد با شیر مادر

تغذیه با شیر مادر بهترین و کامل‌ترین منبع غذایی برای نوزاد است و فواید شیردهی برای مادر و نوزاد بسیار است. اما تنها در صورتی که به‌درستی انجام شود. بسیاری از مادران، به‌ویژه در اولین تجربه شیردهی، با چالش‌ها و اشتباهاتی روبه‌رو می‌شوند که بر کیفیت تغذیه تأثیر می‌گذارد.

اتصال نادرست دهان نوزاد به سینه

اگر دهان نوزاد به‌درستی روی پستان قرار نگیرد، مکیدن مؤثر نخواهد بود. این اشتباه می‌تواند باعث شود نوزاد شیر کافی دریافت نکند و هم‌زمان مادر دچار درد، ترک نوک پستان یا التهاب شود. در وضعیت صحیح، نوزاد باید بخش قابل‌توجهی از هاله اطراف نوک پستان را در دهان بگیرد و لب‌ها به سمت بیرون برگشته باشند.

قطع زودهنگام شیردهی

برخی مادران تصور می‌کنند چند دقیقه شیر خوردن برای نوزاد کافی است، در حالی که شیر مادر در طول یک وعده تغییر ترکیب می‌دهد. شیر ابتدایی رقیق‌تر است و بیشتر تشنگی نوزاد را برطرف می‌کند، اما شیر انتهایی حاوی چربی و کالری بیشتری است. قطع زودهنگام شیردهی باعث می‌شود نوزاد از دریافت این بخش مهم محروم شود و زودتر احساس گرسنگی کند. از طرفی قدرت مکیدن نوزادان با هم متفاوت است پس ممکنه زمان بیشتری طول بکشد تا نوزاد سیر سود.

تعویض سریع سینه‌ها

جابجا کردن نوزاد بین دو پستان پیش از تخلیه کامل پستان اول، یکی دیگر از اشتباهات رایج است. این کار موجب می‌شود نوزاد مقدار کافی شیر پرانرژی دریافت نکند و احساس سیری کامل نداشته باشد، که می‌تواند منجر به تغذیه‌های مکرر و بی‌قراری شود.

وضعیت بدنی نامناسب مادر و نوزاد

قرارگیری نامناسب بدن مادر یا نوزاد هنگام شیردهی، باعث خستگی، کاهش تمرکز نوزاد بر مکیدن و در نهایت کاهش دریافت شیر می‌شود. وضعیت صحیح بدن نقش مهمی در موفقیت تغذیه با شیر مادر دارد و باید به آن توجه شود.

باور نادرست درباره آغوز و سیر نشدن نوزاد

آغوز یا شیر زردرنگ روزهای ابتدایی پس از تولد، با وجود حجم کم، بسیار غلیظ و سرشار از مواد حیاتی برای نوزاد است و نقش کلیدی در تقویت سیستم ایمنی او دارد. این شیر اولیه حاوی مقدار زیادی آنتی‌بادی، پروتئین و عوامل محافظتی است که به پیشگیری از عفونت‌ها و تکامل دستگاه گوارش نوزاد کمک می‌کند.

تصور نادرستی که برخی والدین دارند این است که به دلیل کم بودن حجم آغوز، نوزاد با آن سیر نمی‌شود، در حالی که معده نوزاد در روزهای اول بسیار کوچک است و همین مقدار اندک دقیقاً متناسب با نیاز اوست. تغذیه با آغوز نه‌تنها احساس سیری نوزاد را تأمین می‌کند، بلکه پایه‌ای حیاتی برای سلامت، رشد و مقاومت بدن او در هفته‌ها و ماه‌های بعدی زندگی به شمار می‌رود.

اشتباهات رایج در تغذیه نوزاد با شیر خشک

در برخی شرایط، تغذیه نوزاد با شیر خشک ضروری یا اجتناب‌ناپذیر است. با این حال، این روش نیز در صورت اجرای نادرست می‌تواند باعث مشکلات تغذیه‌ای شود.

رقیق یا غلیظ کردن نادرست شیر خشک

یکی از خطرناک‌ترین اشتباهات تغذیه‌ای نوزادان، آماده‌سازی نادرست شیر خشک است. افزودن آب بیش از حد می‌تواند باعث دریافت ناکافی مواد مغذی شود، در حالی که غلیظ کردن شیر خشک فشار زیادی به کلیه‌های نوزاد وارد می‌کند و خطر کم‌آبی بدن را افزایش می‌دهد. شیر خشک باید دقیقاً طبق دستور سازنده آماده شود.

انتخاب شیر خشک نامناسب

هر نوزاد ممکن است نیازهای تغذیه‌ای متفاوتی داشته باشد. برخی نوزادان نسبت به پروتئین شیر گاو حساس هستند یا دچار مشکلات گوارشی می‌شوند. استفاده از شیر خشک نامناسب می‌تواند باعث نفخ، یبوست، کولیک نوزاد یا اسهال شود و نیازمند بررسی پزشکی است.

رعایت نکردن اصول بهداشتی

عدم شستشو و ضدعفونی صحیح شیشه شیر، پستانک و وسایل تغذیه، خطر انتقال میکروب‌ها را افزایش می‌دهد. سیستم ایمنی نوزاد هنوز کامل نیست و کوچک‌ترین آلودگی می‌تواند منجر به عفونت‌های گوارشی شود.

تغییر ناگهانی نوع شیر خشک

تعویض سریع و بدون برنامه نوع شیر خشک ممکن است باعث اختلال در دستگاه گوارش نوزاد شود. این تغییرات باید به‌صورت تدریجی و در صورت لزوم با نظر پزشک انجام شود.

ضدعفونی نکردن صحیح شیشه شیر نوزاد

برای ضد عفونی کردن ابتدا شیشه شیر، سرشیشه و درپوش را بلافاصله پس از استفاده با آب گرم و مایع مخصوص شست‌وشو کاملاً باید شست تا باقی‌مانده شیر از بین برود. سپس قطعات را به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه در آب در حال جوش قرار داد، به‌طوری‌که کاملاً زیر آب باشند. بعد از جوشاندن، آن‌ها را خارج کرده و روی سطح تمیز یا آبچکان مخصوص می‌گذاریم تا در هوای آزاد خشک شوند. تا زمان استفاده، از تماس دست یا حوله با داخل شیشه و سرشیشه خودداری شود.

اشتباه در برنامه تغذیه نوزاد در ماه اول

برنامه تغذیه نوزاد در ماه اول باید انعطاف‌پذیر و بر اساس نیاز واقعی نوزاد تنظیم شود. پایبندی افراطی به ساعت مشخص، بدون توجه به نشانه‌های گرسنگی، می‌تواند باعث تغذیه ناکافی یا بیش‌ازحد شود.

نادیده گرفتن تغذیه شبانه نیز یکی از اشتباهات رایج است. نوزادان در ماه‌های ابتدایی نیاز به تغذیه شبانه دارند و حذف این وعده‌ها ممکن است بر وزن‌گیری و رشد آن‌ها تأثیر منفی بگذارد.

ترکیب نادرست شیر مادر و شیر خشک

تغذیه ترکیبی، اگر بدون برنامه انجام شود، می‌تواند باعث کاهش تولید شیر مادر و سردرگمی نوزاد شود. نوزادی که به جریان سریع شیر شیشه عادت می‌کند، ممکن است تمایل کمتری به مکیدن پستان داشته باشد. این موضوع باید با آگاهی و در صورت لزوم تحت نظر متخصص انجام شود. برای تثبیت تغذیه با شیر مادر بهتر است تا جای ممکن از شیشه شیر استفاده نشود.

شروع زودهنگام تغذیه نوزاد غیر از شیر

دادن آب، آبمیوه یا غذای جامد به نوزاد در ماه‌های ابتدایی زندگی، یکی از اشتباهات تغذیه‌ای مهم است. دستگاه گوارش نوزاد تا حدود شش‌ماهگی آمادگی هضم این مواد را ندارد و این کار می‌تواند باعث بروز آلرژی، مشکلات گوارشی و اختلال در جذب مواد مغذی شود.

جمع‌بندی

اشتباهات تغذیه‌ای نوزادان اغلب ناشی از کمبود آگاهی و اطلاعات نادرست است، نه بی‌توجهی والدین. چه در تغذیه نوزاد با شیر مادر یا شیر خشک و چه در تنظیم برنامه تغذیه نوزاد در ماه اول، رعایت اصول و توجه به نشانه‌های نوزاد نقش کلیدی در سلامت و رشد او دارد. با اصلاح این اشتباهات، می‌توان پایه‌ای سالم برای رشد جسمی و روانی کودک ایجاد کرد.

 

منابع

• World Health Organization
• Centers for Disease Control and Prevention
• NHS – Infant Feeding Guidelines
• HealthLink BC – Infant Formula and Feeding Safety