آزمایش سل فری یا NIPT یکی از دقیقترین روشهای غربالگری غیرتهاجمی دوران بارداری است. این آزمایش با بررسی قطعات DNA منشأگرفته از جفت در خون مادر، احتمال وجود برخی اختلالات کروموزومی شایع را ارزیابی میکند. یکی از مهمترین پرسشهای مادران این است که بهترین زمان انجام آزمایش سل فری چه موقع است و این روش چه تفاوتی با غربالگری معمول یا آمنیوسنتز دارد.بهطور کلی، سل فری از هفته دهم بارداری به بعد قابل انجام است. بهتر است پیش از نمونهگیری، سن بارداری و تعداد جنینها با سونوگرافی مشخص شده باشد. انجام آزمایش در هفتههای دهم تا دوازدهم باعث میشود در صورت نیاز، زمان کافی برای مشاوره ژنتیک و بررسیهای تکمیلی وجود داشته باشد.
فهرست مطالب
- آزمایش سل فری چیست؟
- بهترین زمان انجام آزمایش سل فری چند هفتگی است؟
- آیا برای آزمایش سل فری باید ناشتا بود؟
- تفاوت آزمایش سل فری و غربالگری چیست؟
- آزمایش سل فری بهتر است یا آمنیوسنتز؟
- نمونهگیری آزمایش سل فری در منزل
- مشاوره ژنتیک پیش و پس از آزمایش سل فری
- انجام سل فری در آزمایشگاه رسا کرج
- جمعبندی
آزمایش سل فری چیست؟
در دوران بارداری، قطعات کوچکی از DNA جفت وارد خون مادر میشوند. برای انجام سل فری، مقداری خون از مادر گرفته شده و احتمال وجود اختلالاتی مانند تریزومی ۲۱ یا سندرم داون، تریزومی ۱۸ و تریزومی ۱۳ بررسی میشود. بسته به نوع پنل، ممکن است برخی تفاوتهای مربوط به کروموزومهای جنسی نیز ارزیابی شوند.سل فری یک آزمایش غربالگری است، نه تشخیصی. نتیجه کمخطر احتمال اختلالات بررسیشده را کاهش میدهد، اما آن را به صفر نمیرساند. نتیجه پرخطر نیز به معنای ابتلای قطعی جنین نیست و در صورت لزوم باید با آزمایش تشخیصی تأیید شود.
بهترین زمان انجام آزمایش سل فری چند هفتگی است؟
زمان استاندارد شروع آزمایش، هفته دهم بارداری به بعد است. انجام زودتر ممکن است به دلیل پایین بودن میزان DNA جفتی، احتمال نتیجه نامشخص یا تکرار نمونهگیری را افزایش دهد.برای بسیاری از مادران، هفته دهم تا دوازدهم زمان مناسبی است؛ بهخصوص اگر سونوگرافی اولیه، سن دقیق بارداری، وجود ضربان قلب، تعداد جنینها و شرایطی مانند قل ناپدیدشده را مشخص کرده باشد.انجام سل فری بعد از هفته دوازدهم نیز دیر نیست. با این حال، بهتر است بدون دلیل پزشکی به تعویق نیفتد تا در صورت پرخطر یا نامشخص بودن نتیجه، فرصت کافی برای پیگیری وجود داشته باشد.
آیا برای آزمایش سل فری باید ناشتا بود؟
در بیشتر موارد نیازی به ناشتا بودن نیست. اگر قرار است آزمایش دیگری همزمان انجام شود، ممکن است ناشتایی لازم باشد. بهتر است پیش از نمونهگیری از آزمایشگاه سؤال کنید.همراه داشتن نسخه پزشک، گزارش آخرین سونوگرافی و اطلاعات مربوط به سن بارداری و تعداد جنینها، به ثبت درست درخواست و انتخاب پنل مناسب کمک میکند.
تفاوت آزمایش سل فری و غربالگری چیست؟
سل فری خودش یکی از روشهای غربالگری بارداری است. منظور از «غربالگری معمول» اغلب غربالگری ترکیبی سهماهه اول است که آزمایش خون مادر را با سن مادر و اطلاعات سونوگرافی NT ترکیب میکند.در سل فری، DNA جفتی موجود در خون مادر بررسی میشود و این روش برای تریزومیهای شایع دقت بیشتری از غربالگریهای سرمی معمول دارد. با این حال، هیچکدام تشخیص قطعی ارائه نمیدهند.
سل فری جایگزین سونوگرافیهای بارداری نیست. سونوگرافی اطلاعاتی درباره رشد، ساختار جنین، تعداد جنینها و وضعیت بارداری ارائه میدهد که با آزمایش خون قابل بررسی نیست. بنابراین حتی پس از نتیجه کمخطر، سونوگرافیها باید طبق نظر پزشک ادامه پیدا کنند.
آزمایش سل فری بهتر است یا آمنیوسنتز؟
سل فری و آمنیوسنتز هدف یکسانی دارند. سل فری یک غربالگری غیرتهاجمی با دقت 95% است، اما آمنیوسنتز یک آزمایش تشخیصی تهاجمی محسوب میشود.برای سل فری فقط از مادر خون گرفته میشود و نمونهگیری خطر مستقیمی برای جنین ایجاد نمیکند. در آمنیوسنتز، پزشک با هدایت سونوگرافی مقدار کمی از مایع آمنیوتیک را با سوزن باریک برداشت میکند. این آزمایش معمولاً بعد از هفته پانزدهم انجام میشود و برای موارد بررسیشده پاسخ تشخیصی ارائه میدهد. خطر عوارض آن کم، اما صفر نیست.
اگر هدف، غربالگری دقیق و غیرتهاجمی باشد، سل فری انتخاب مناسبتری است. اگر نتیجه غربالگری پرخطر باشد، سونوگرافی یافته مشکوکی نشان دهد یا خانواده به پاسخ تشخیصی نیاز داشته باشد، ممکن است پزشک آمنیوسنتز را پیشنهاد کند. بنابراین هیچکدام بهطور مطلق بهتر نیستند.
نمونهگیری آزمایش سل فری در منزل
مراجعه به آزمایشگاه در بارداری ممکن است برای بعضی مادران دشوار باشد؛ بهخصوص در صورت استراحت پزشکی، ضعف، حالت تهوع یا محدودیت رفتوآمد. در این شرایط میتوان از خدمات آزمایش در منزل استفاده کرد.پس از ثبت درخواست، کارشناس در زمان هماهنگشده به منزل مراجعه کرده، نمونه را در لوله مخصوص دریافت و طبق دستورالعمل به آزمایشگاه منتقل میکند. برای پذیرش ممکن است نسخه پزشک، گزارش سونوگرافی، سن بارداری، تعداد جنینها و اطلاعات مربوط به بارداری با روشهای کمکباروری یا قل ناپدیدشده درخواست شود.پیش از ثبت درخواست بهتر است درباره مناطق تحت پوشش، هزینه مراجعه، مدارک لازم و مدت آماده شدن جواب سؤال کنید.
مشاوره ژنتیک پیش و پس از آزمایش سل فری
انتخاب پنل و تفسیر نتیجه سل فری همیشه ساده نیست. سن مادر، سابقه خانوادگی، نتیجه سونوگرافی، بارداری دوقلویی، روشهای کمکباروری و غربالگریهای قبلی میتوانند در تصمیمگیری مؤثر باشند.خدمات مشاوره ژنتیک آزمایشگاه رسا توسط دکتر نادر عبادی، متخصص ژنتیک پزشکی، ارائه میشود.
در جلسه پیش از آزمایش، شرایط بارداری و سوابق خانوادگی بررسی شده و درباره مناسب بودن سل فری، تفاوت آن با غربالگری و آمنیوسنتز، انتخاب پنل، محدودیتهای آزمایش و معنای نتایج توضیح داده میشود.پس از آماده شدن جواب نیز امکان مشاوره وجود دارد. در صورت پرخطر یا نامشخص بودن نتیجه، دکتر نادر عبادی آن را در کنار سونوگرافی و سابقه بارداری بررسی کرده و درباره مسیر احتمالی پیگیری توضیح میدهد.تصمیم درباره تکرار آزمایش، سونوگرافی تخصصی، نمونهبرداری از پرزهای جفتی یا آمنیوسنتز باید با همکاری مادر، پزشک معالج و متخصص ژنتیک پزشکی گرفته شود. راهنماهای تخصصی نیز بر ارائه مشاوره پیش از انتخاب غربالگری یا آزمایش تشخیصی تأکید دارند.
انجام سل فری در آزمایشگاه رسا کرج
آزمایشگاه رسا کرج امکان انجام آزمایش سل فری را بهصورت مراجعه حضوری یا نمونهگیری در منزل فراهم کرده است. خدمات مشاوره ژنتیک پیش و پس از آزمایش نیز توسط دکتر نادر عبادی، متخصص ژنتیک پزشکی، ارائه میشود.مادران میتوانند درباره بهترین زمان نمونهگیری، مدارک لازم، انتخاب پنل و مدت آماده شدن نتیجه راهنمایی دریافت کنند. پس از آماده شدن جواب نیز امکان بررسی نتیجه و دریافت مشاوره وجود دارد.
جمعبندی
بهترین زمان انجام آزمایش سل فری از هفته دهم بارداری به بعد است و برای بسیاری از مادران، هفتههای دهم تا دوازدهم زمان مناسبی محسوب میشود. سل فری یک غربالگری دقیق و غیرتهاجمی برای برخی اختلالات کروموزومی شایع است، اما تشخیص قطعی ارائه نمیدهد و جایگزین سونوگرافی یا آمنیوسنتز در موارد نیازمند تشخیص نیست.مادرانی که امکان مراجعه حضوری ندارند میتوانند از نمونهگیری در منزل استفاده کنند. مشاوره ژنتیک پیش و پس از آزمایش نیز به انتخاب آگاهانهتر و تفسیر صحیح نتیجه کمک میکند.