علائم کیست تخمدان در پریودی چیست و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

کیست تخمدان یکی از مشکلات شایع در میان زنان است که ممکن است در هر سنی، به‌ویژه در سال‌های باروری، ایجاد شود. بسیاری از کیست‌های تخمدان کوچک، خوش‌خیم و بدون علامت هستند و پس از مدتی خودبه‌خود از بین می‌روند. با این حال، برخی کیست‌ها می‌توانند بر چرخه قاعدگی تأثیر بگذارند و باعث درد، خونریزی غیرطبیعی یا تغییر در زمان پریود شوند.

شناخت علائم کیست تخمدان در پریودی به زنان کمک می‌کند تا تغییرات بدن خود را جدی‌تر بگیرند و در زمان مناسب برای معاینه و درمان به متخصص زنان مراجعه کنند. البته وجود هر نوع درد یا بی‌نظمی در قاعدگی به معنای ابتلا به کیست تخمدان نیست و تشخیص قطعی تنها با معاینه و انجام سونوگرافی امکان‌پذیر است.

کیست تخمدان چیست؟

تخمدان‌ها دو عضو کوچک در دو طرف رحم هستند که وظیفه تولید تخمک و ترشح هورمون‌های زنانه را بر عهده دارند. گاهی اوقات کیسه‌ای حاوی مایع یا مواد نیمه‌جامد در داخل یا روی سطح تخمدان تشکیل می‌شود که به آن کیست تخمدان گفته می‌شود.

کیست‌های تخمدان انواع مختلفی دارند. کیست‌های عملکردی که در ارتباط با روند طبیعی تخمک‌گذاری تشکیل می‌شوند، از شایع‌ترین انواع کیست هستند. این کیست‌ها اغلب خطرناک نیستند و ممکن است پس از یک یا چند دوره قاعدگی از بین بروند. در مقابل، برخی کیست‌ها مانند کیست‌های اندومتریوزی، درموئید یا کیست‌های پیچیده به بررسی و درمان دقیق‌تری نیاز دارند.

مهم‌ترین علائم کیست تخمدان در پریودی

علائم کیست تخمدان در افراد مختلف یکسان نیست. بعضی از زنان هیچ نشانه‌ای ندارند، در حالی که برخی دیگر تغییرات محسوسی را در چرخه قاعدگی خود تجربه می‌کنند. مهم‌ترین علائم احتمالی عبارت‌اند از:

درد شدیدتر از حد معمول در دوران قاعدگی

یکی از نشانه‌های احتمالی کیست تخمدان، افزایش شدت دردهای پریودی است. این درد ممکن است در یک سمت پایین شکم بیشتر احساس شود و به کمر، کشاله ران یا ران‌ها انتشار پیدا کند. درد ناشی از کیست می‌تواند حالت مبهم و مداوم داشته باشد یا به‌صورت ناگهانی و تیز ظاهر شود.

با این حال، درد شدید پریود ممکن است دلایل دیگری مانند اندومتریوز، عفونت لگنی یا فیبروم رحم نیز داشته باشد. به همین دلیل، تشخیص علت درد باید توسط پزشک انجام شود.

نامنظم شدن قاعدگی

کیست‌هایی که بر عملکرد تخمدان و ترشح هورمون‌ها تأثیر می‌گذارند، ممکن است باعث جلو افتادن یا عقب افتادن پریود شوند. برخی زنان نیز قطع موقت قاعدگی یا فاصله‌های طولانی میان دو پریود را تجربه می‌کنند.

نامنظمی قاعدگی می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند استرس، تغییر وزن، اختلالات تیروئید، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا مصرف بعضی داروها ایجاد شود. بنابراین، نامنظم شدن پریود به‌تنهایی برای تشخیص کیست کافی نیست.

خونریزی شدید یا طولانی

یکی دیگر از علائم احتمالی کیست تخمدان، افزایش حجم خونریزی قاعدگی یا طولانی‌تر شدن مدت پریود است. ممکن است فرد نیاز داشته باشد نوار بهداشتی یا تامپون خود را در فاصله‌های کوتاه‌تری تعویض کند یا دفع لخته‌های خونی را مشاهده کند.

خونریزی شدید و مداوم می‌تواند به کم‌خونی منجر شود. خستگی، ضعف، رنگ‌پریدگی، تپش قلب و سرگیجه از نشانه‌هایی هستند که ممکن است در اثر کاهش آهن بدن ایجاد شوند.

لکه‌بینی بین دو پریود

وجود لکه‌بینی یا خونریزی خفیف در فاصله میان دو دوره قاعدگی می‌تواند یکی دیگر از نشانه‌های اختلالات تخمدان باشد. البته لکه‌بینی دلایل متفاوتی دارد و ممکن است بر اثر تغییرات هورمونی، مصرف قرص‌های جلوگیری، عفونت، مشکلات دهانه رحم یا بارداری ایجاد شود.

در زنان دارای تأخیر قاعدگی و درد یک‌طرفه شکم، احتمال حاملگی خارج از رحم نیز باید بررسی شود. حاملگی خارج از رحم یک وضعیت جدی است که در آن تخم بارورشده خارج از حفره رحم، معمولاً در لوله فالوپ، لانه‌گزینی می‌کند. درد شدید شکم، خونریزی غیرعادی، سرگیجه یا احساس ضعف شدید در چنین شرایطی نیازمند مراجعه فوری به مراکز درمانی است.

احساس فشار و سنگینی در لگن

کیست‌های بزرگ‌تر ممکن است باعث احساس فشار، سنگینی یا پری در ناحیه زیر شکم شوند. این احساس گاهی در دوران پریود تشدید می‌شود. فرد ممکن است تصور کند شکمش متورم شده یا لباس‌هایش در ناحیه شکم تنگ‌تر از قبل هستند.

درد هنگام رابطه جنسی

درد در ناحیه عمقی لگن هنگام یا پس از رابطه جنسی می‌تواند با وجود برخی کیست‌های تخمدان مرتبط باشد. این نشانه ممکن است در دوران نزدیک به پریود شدت بیشتری پیدا کند. عفونت‌های لگنی، اندومتریوز و خشکی واژن نیز می‌توانند باعث درد هنگام رابطه شوند و باید در روند تشخیص مورد توجه قرار گیرند.

تکرر ادرار یا اختلال در دفع

کیست‌های بزرگ ممکن است به مثانه یا روده فشار وارد کنند. در چنین شرایطی، فرد ممکن است تکرر ادرار، احساس تخلیه ناقص مثانه، یبوست یا درد هنگام دفع را تجربه کند. این علائم به‌خصوص زمانی اهمیت دارند که همراه با درد لگنی یا تغییر در عادت ماهانه باشند.

آیا درد ناگهانی در زمان پریود می‌تواند خطرناک باشد؟

درد خفیف تا متوسط در دوران قاعدگی شایع است، اما درد بسیار شدید و ناگهانی، به‌ویژه در یک سمت شکم، باید جدی گرفته شود. این درد ممکن است در اثر پارگی کیست یا پیچ‌خوردگی تخمدان ایجاد شده باشد.

پیچ‌خوردگی تخمدان زمانی اتفاق می‌افتد که تخمدان به دور بافت‌های نگهدارنده خود می‌چرخد و جریان خون آن کاهش پیدا می‌کند. درد ناگهانی، تهوع، استفراغ، تعریق و ضعف از نشانه‌های احتمالی این وضعیت هستند. پیچ‌خوردگی تخمدان یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود و ممکن است به جراحی فوری نیاز داشته باشد.

کیست تخمدان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص کیست، پزشک ابتدا درباره زمان شروع علائم، شدت درد، نظم قاعدگی، سابقه بارداری، داروهای مصرفی و سابقه بیماری‌های زنان سؤال می‌کند. پس از آن ممکن است معاینه لگنی انجام شود.

سونوگرافی شکمی یا واژینال مهم‌ترین روش تصویربرداری برای بررسی کیست تخمدان است. در سونوگرافی می‌توان محل، اندازه و ساختار کیست را مشاهده کرد. در بعضی موارد نیز پزشک آزمایش خون، تست بارداری یا تصویربرداری‌های تکمیلی را درخواست می‌کند.

مراجعه به پزشکی باتجربه مانند دکتر ژیلا غفوریان یا هر متخصص زنان واجد صلاحیت می‌تواند به تشخیص دقیق علت دردها و بی‌نظمی‌های قاعدگی کمک کند. انتخاب روش درمان باید براساس نوع کیست، اندازه آن، سن بیمار، شدت علائم و تصمیم پزشک انجام شود.

آیا کیست تخمدان باعث ناباروری در زنان می‌شود؟

یکی از نگرانی‌های رایج پس از تشخیص کیست تخمدان، تأثیر آن بر قدرت باروری است. به‌طور کلی، بیشتر کیست‌های ساده و عملکردی تخمدان باعث ناباروری نمی‌شوند و بسیاری از آن‌ها بدون نیاز به درمان خاص، طی چند چرخه قاعدگی از بین می‌روند. بنابراین، مشاهده یک کیست در سونوگرافی لزوماً به معنای کاهش شانس بارداری نیست.

با این حال، تأثیر کیست تخمدان بر ناباروری در زنان به نوع، اندازه و محل کیست و همچنین وضعیت تخمدان‌ها بستگی دارد. برای مثال، کیست‌های ناشی از اندومتریوز که با عنوان اندومتریوما یا کیست شکلاتی شناخته می‌شوند، ممکن است با التهاب، چسبندگی‌های لگنی و کاهش کیفیت عملکرد تخمدان همراه باشند و در برخی زنان بارداری را دشوارتر کنند.

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک نیز یکی از دلایل شایع اختلال در تخمک‌گذاری و کاهش قدرت باروری است. البته باید توجه داشت که تخمدان پلی‌کیستیک با وجود یک کیست ساده در تخمدان تفاوت دارد. در این سندرم، اختلالات هورمونی می‌توانند باعث پریودهای نامنظم، قطع تخمک‌گذاری، افزایش موهای زائد، آکنه و دشواری در باردار شدن شوند.

گاهی کیست‌های بزرگ یا دوطرفه نیز ممکن است بر بافت سالم تخمدان یا روند طبیعی تخمک‌گذاری تأثیر بگذارند. اگر فردی با وجود رابطه منظم و محافظت‌نشده موفق به بارداری نمی‌شود، بهتر است برای بررسی ذخیره تخمدان، وضعیت تخمک‌گذاری، سلامت لوله‌های رحمی و سایر عوامل مؤثر بر باروری به متخصص زنان مراجعه کند.

در صورت نیاز به جراحی، پزشک تا حد امکان تلاش می‌کند تنها کیست را خارج کرده و بافت سالم تخمدان را حفظ کند. در برخی بیماران می‌توان این جراحی را به روش لاپاراسکوپی انجام داد. انتخاب روش درمان باید با توجه به سن بیمار، تمایل او به بارداری، نوع کیست و وضعیت ذخیره تخمدان صورت گیرد؛ زیرا انجام جراحی غیرضروری یا برداشت بیش از اندازه بافت تخمدان ممکن است بر قدرت باروری اثر بگذارد.

درمان کیست تخمدان چگونه انجام می‌شود؟

روش درمان به شرایط هر بیمار بستگی دارد. بسیاری از کیست‌های ساده و کوچک به درمان فوری نیاز ندارند و پزشک تنها پیگیری دوره‌ای و تکرار سونوگرافی را توصیه می‌کند. در برخی موارد، داروهای مسکن یا داروهای هورمونی برای کنترل علائم و تنظیم چرخه قاعدگی تجویز می‌شوند.

اگر کیست بزرگ باشد، ظاهر غیرطبیعی داشته باشد، به‌مرور رشد کند، درد شدیدی ایجاد کند یا احتمال عوارض وجود داشته باشد، ممکن است جراحی توصیه شود.

لاپاراسکوپی برای درمان کیست تخمدان

لاپاراسکوپی یکی از روش‌های کم‌تهاجمی جراحی است که در بسیاری از بیماران برای برداشتن کیست تخمدان استفاده می‌شود. در این روش، جراح از طریق برش‌های کوچک روی شکم، دوربین و ابزارهای مخصوص را وارد بدن می‌کند.

دوره نقاهت لاپاراسکوپی معمولاً از جراحی باز کوتاه‌تر است و بیمار اغلب درد و جای زخم کمتری خواهد داشت. با این حال، مناسب بودن این روش به اندازه و نوع کیست، احتمال بدخیمی و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.

در بسیاری از موارد، جراح تلاش می‌کند تنها کیست را بردارد و بافت سالم تخمدان را حفظ کند؛ موضوعی که برای زنان در سن باروری اهمیت زیادی دارد.

آیا کیست تخمدان باعث برداشتن رحم می‌شود؟

وجود کیست تخمدان معمولاً به معنای نیاز به برداشتن رحم نیست. هسترکتومی به جراحی برداشتن رحم گفته می‌شود و بیشتر برای مشکلاتی مانند برخی فیبروم‌های شدید، خونریزی‌های مقاوم به درمان، افتادگی رحم، بعضی موارد پیشرفته اندومتریوز یا سرطان‌های زنان انجام می‌شود.

درمان اغلب کیست‌های تخمدان با پیگیری، دارو یا برداشتن خود کیست امکان‌پذیر است. حتی در شرایطی که لازم باشد یک تخمدان برداشته شود، ممکن است رحم و تخمدان دیگر حفظ شوند. تصمیم درباره انجام هسترکتومی باید پس از بررسی کامل، تشخیص دقیق و گفت‌وگوی شفاف میان بیمار و پزشک گرفته شود