نکات مهم:
- بندناف چیست؟
- نقش بندناف در دوران بارداری
- بهترین زمان بریدن بندناف
- بانک خون ذخیره بندناف
بند ناف چیست و چه نقشی در تکامل جنین داره؟
شاید براتون جالب باشه بدونید که بند ناف یکی از حیاتیترین بخشهای دوران بارداریه؛ یه ساختار ظاهراً ساده، اما کاملاً پیچیده که زندگی جنین به اون وابستهست. بند ناف در واقع پل ارتباطی بین جنین و جفت محسوب میشه که از طریق اون، اکسیژن و مواد غذایی به جنین میرسه و مواد زائد هم از بدنش دفع میشه. بدون بند ناف، رشد و حیات جنین تقریباً غیرممکنه. این بند کوچولو ولی کاردرست، دقیقاً همون چیزیه که زندگی رو برای جنین ممکن میکنه.
بند ناف چطور به وجود میاد؟
بند ناف از اوایل بارداری تشکیل میشه، معمولاً از هفته پنجم تا هشتم بارداری. این بند از باقیموندهی ساقهی بدن اولیه (body stalk) جنین ساخته میشه (این ساقه، جنین رو به کیسه زرده و جفت وصل میکنه ) و از دو شریان و یه ورید تشکیل شده. این رگها داخل یه ماده ژلهای به اسم «ژله وارتون» قرار دارن که باعث میشه بند ناف محکم بمونه و گره نخوره یا آسیب نبینه. همانطور که جنین رشد میکنه، بند ناف هم کشیده میشه و معمولاً تا انتهای بارداری به طول حدود ۵۰ تا ۶۰ سانتیمتر میرسه.
نقش بندناف در دوران بارداری
بند ناف مثل یه لولهی چندکارهست. اول از همه، اکسیژن و مواد مغذی مثل گلوکز، آمینو اسیدها و ویتامینها رو از جفت به جنین میرسونه. دوم، مواد زائد مثل دیاکسید کربن و اوره رو از جنین به جفت منتقل میکنه تا از بدن مادر دفع بشن. بهعبارت دیگه، بند ناف کار کلیه، ریه و کبد جنین رو موقتاً انجام میده تا این اندامها خودشون شکل بگیرن و فعال بشن.
رابطه بین بند ناف و سلامت جنین
سلامت بند ناف نقش مستقیمی در رشد طبیعی جنین داره. اگر بند ناف بیش از حد کوتاه یا بلند باشه، گره بخوره، یا به دور گردن جنین بپیچه که بهش میگن “نوتس” یا نخوردگی بند ناف، ممکنه جریان خون و اکسیژن به جنین کاهش پیدا کنه و مشکلاتی مثل کندی رشد یا حتی خطر زایمان زودرس و خفگی جنین پیش بیاد.
همچنین وجود تنها یک شریان بهجای دو شریان در بند ناف میتونه نشونهای از نقصهای مادرزادی باشه و نیاز به بررسی دقیقتری داره.
نقش بندناف در زایمان
وقتی نوزاد به دنیا میاد، بند ناف هنوز هم به جفت وصله. بلافاصله بعد از تولد، پزشک یا ماما بند ناف رو گیره میزنه و قطعش میکنه. اما چیزی که خیلی مهمه، زمان بریدن بند نافه. مطالعات جدید نشون دادن که تأخیر چند دقیقهای در بریدن بند ناف میتونه فواید زیادی داشته باشه؛ مثل افزایش ذخیرهی آهن در بدن نوزاد و کاهش خطر کمخونی در ماههای اول زندگی.
نگهداری از بند ناف بعد از تولد
بعد از بریدن بند ناف، تیکهی کوچیکی از اون روی شکم نوزاد باقی میمونه که بهش میگن باقیمانده بند ناف. این قسمت باید تمیز و خشک نگه داشته بشه تا بهمرور خودش بیفته. معمولاً این روند بین یک تا سه هفته طول میکشه. اگه ترشح، قرمزی یا بوی بدی از اون قسمت حس شد، حتماً باید به پزشک مراجعه بشه چون ممکنه نشونهی عفونت بندناف باشه.
نقش بانک خون بند ناف
شاید شنیده باشید که بعضی خانوادهها بعد از زایمان، خون بند ناف نوزادشون رو در بانک خون ذخیره میکنن. این خون حاوی سلولهای بنیادی ارزشمندیه که در آینده ممکنه برای درمان بیماریهایی مثل سرطان خون، کمخونی شدید یا حتی برخی بیماریهای ژنتیکی به کار بیاد. البته این یک انتخاب شخصیه و هزینهبر هم هست، ولی خیلی از والدین ترجیح میدن این فرصت طلایی رو از دست ندن.
گره خوردن بندناف واقعیت داره؟
گاهی بند ناف ممکنه مشکلاتی ایجاد کنه. مثلا گره واقعی بند ناف یا پیچخوردگی زیاد، میتونه باعث کاهش اکسیژنرسانی بشه. یا در موارد نادر، بند ناف بهجای اینکه به مرکز جفت وصل بشه، به لبه یا حتی به پردهی آمنیوتیک متصل میشه که بهش میگن اتصال غیرطبیعی و ممکنه حین زایمان باعث پارگی بند و خطر برای جنین بشه.
به همین دلیل پزشکها در سونوگرافیهای دوران بارداری، هم طول بند ناف، هم جای اتصالش به جفت، هم جریان خون داخل اون رو بررسی میکنن تا مطمئن بشن همهچی طبق رواله.
جمعبندی
بند ناف مسیر حیاتی بین مادر و جنینه؛ مسیری که اکسیژن، غذا و هر چی برای رشد لازمه رو میرسونه و مواد زائد رو هم برمیگردونه. شاید ظاهراً فقط یک بند باشه، ولی بدون اون، هیچکدوم از مراحل رشد جنین پیش نمیره. مراقبت از سلامت بند ناف، آگاهی از اختلالات احتمالی و دونستن زمان مناسب برای بریدن بند، همگی بخشی از آگاهیهایی هستن که یه مادر باید در دوران بارداری کسب کنه.
منبع
What is the umbilical cord?